Istraživanje naučnika sa Univerziteta Novog Južnog Velsa u Sidneju, koje tvrdi da vejping “vjerovatno izaziva rak pluća i usne duplje”, izazvalo je snažne reakcije dijela međunarodne naučne zajednice. Brojni stručnjaci upozoravaju da zaključci ovog rada nisu potkrijepljeni čvrstim dokazima te da bi mogli dovesti javnost u zabludu.
Studija, koja obuhvata period od 2017. do 2025. godine, ukazuje na moguću povezanost vejpinga i raka, ali autori istovremeno priznaju da ne mogu precizno utvrditi razmjere tog uticaja.
Ubrzo nakon objave reagovali su stručnjaci sa više vodećih svjetskih univerziteta, uključujući Univerzitet Kembridž, Univerzitetski koledž London, Kraljevski koledž Meri Univerziteta u Londonu, Univerzitet Notingem i Državni univerzitet Ohajo.
Prema njihovim ocjenama, sporni rad ne predstavlja novu naučnu studiju niti donosi dokaz o uzročno-posljedičnoj vezi između vejpinga i raka. Ističu da je riječ o narativnom pregledu literature s ozbiljnim metodološkim ograničenjima.
Kritičari naglašavaju da se analiza uglavnom oslanja na laboratorijska istraživanja i studije na životinjama, dok izostaju relevantni epidemiološki podaci o obolijevanju kod ljudi. Također podsjećaju da i sami autori priznaju da takvi dokazi trenutno ne postoje.
Dodatni problem, kako navode, jeste što su podaci o ljudima zasnovani na malom broju pojedinačnih slučajeva, bez adekvatnog razmatranja ključnih faktora poput prethodnog pušenja. Također se ističe da studija ne pravi poređenje između vejpinga i klasičnih cigareta, iako je poznato da duhanski dim sadrži znatno veće koncentracije štetnih supstanci od aerosola e-cigareta.
Profesor Peter Hajek sa Kraljevski koledž Meri Univerziteta u Londonu ocijenio je zaključke pregleda „obmanjujućim“, naglašavajući da izostanak poređenja između korisnika e-cigareta i pušača omogućava pogrešne interpretacije.
“Autori su pronašli nekoliko slučajeva korisnika e-cigareta koji su dobili rak, ali i ljudi koji piju sok od pomorandže ili voze bicikl dobijaju rak. Većina tih slučajeva bili su dugogodišnji pušači prije nego što su prešli na vejping”, rekao je Hajek.
Sličan stav iznio je i profesor Lion Shahab sa koledža u Londonu, koji ističe da e-cigarete nisu bez rizika, ali upozorava na pretjeranu interpretaciju nalaza.
“Ovaj pregled ne pruža dokaz da e-cigarete uzrokuju rak usne duplje ili pluća, niti pokušava kvantifikovati taj rizik, što je i očekivano jer takvi dokazi ne postoje”, naveo je Shahab.
Dr Baptiste Leurent također naglašava da nije riječ o novoj studiji niti sistematskom pregledu, već kombinaciji različitih istraživanja koja može biti pogrešno predstavljena kao dokaz uzročne veze.
Na metodološke nedostatke upozorio je i dr Gavin Stewart sa Univerziteta u Njukaslu, ističući da rad ne ispunjava standarde za pouzdanu sintezu dokaza, zbog čega se ne može jasno utvrditi na čemu se temelje njegovi zaključci.
Profesor John Britton sa Univerziteta Notingem naveo je da dostupni podaci ukazuju na veoma nizak nivo izloženosti kancerogenima kod korisnika e-cigareta, ocjenjujući da su rizici vjerovatno mali te da je vejping znatno manje štetan od pušenja.
Na kraju, profesor Peter Shields sa Univerziteta Ohajo upozorio je da rad ne donosi nova saznanja i da selektivno koristi dostupne studije, izostavljajući one koje osporavaju iznesene tvrdnje.
Stručnjaci zaključuju da su potrebna dugoročna i metodološki rigoroznija istraživanja kako bi se pouzdano utvrdili stvarni zdravstveni rizici vejpinga.
