Povodom manifestacije „Dani džemata i džamija 2026.“ Muzej islamske kulture i umjetnosti Sarajevo u saradnji s Upravom za vjerske poslove Rijaseta Islamske zajednice u Bosni i Hercegovini tokom trajanja manifestacije priređivat će tekstove o zanimljivim, manje ili više poznatim podacima o pojedinim bosanskohercegovačkim džamijama.
Autori priloga su: dr. Sumeja Ljevaković-Subašić i dr. Elvir Duranović.
Džamija koja je šest puta rušena i ponovo podizana: Džamija u Župi kod Trebinja
Tradicionalna bosanskohercegovačka džamija živo je srce muslimanske mahale. Melodično učenje mujezina od sabaha do jacije daje ritam mahali, podsjećajući vjernike da se istinsku vrijednost vjere u Uzvišenog Allaha, Njegovog Poslanika, a.s., i značaja namaza bez kojeg nema spasa na onom svijetu.
Arhitektura tradicionalne bosanskohercegovačke džamije nije odudarala od mahale, već ju je skladno nadopunjavala sumirajući u sebi ono najbolje što je mahala imala od ćilima, serdžada, ibrika i dr.
Bosanska džamija bila je od kamena s drvenim krovom i munarom, dok je hercegovačka tradicionalna džamija sva bila od kamena kojeg u ovom dijelu Bosne ima u izobilju. Munare ovih džamija ni u Bosni ni u Hercegovini nisu bile više od okolnog drveća savršeno se uklapajući na taj način u krajolik.
Jedna od tih tradicionalnih bosanskohercegovačkih džamija s dugom i burnom historijom nalazi se u Župi kod Trebinja. Situirana na granici s Mlečanima i Crnogorcima ova džamija je od njenog prvog podizanja polovinom XVI stoljeća do danas osam puta iz mržnje rušena i osma puta iz ljubavi ponovo podizana svjedočeći o snazi vjere, ustrajnosti i ako hoćete, prkosu kršnog hercegovačkog Bošnjaka.
Prvi put zapalili su je Mleci krajem XVII stoljeća u isto vrijeme kada su na bajramsko jutro napali na grad Trebinje zapalili džamiju u Policama, a sve muslimane koji su se nalazili u džamiji na bajram-namazu ubili i bacili u Trebišnjicu.
Ovaj teški zločin ostavio je duboki trag u kolektivnoj memoriji Bošnjaka Trebinja koji su tokom narednih godina prilikom klanjanja svakog bajram-namaza prikupljali sredstva za djecu čiji su očevi bili ubijeni u džamiji u Policama.
U okviru događaja poznatih pod imenom Moskovske godine početkom XIX stoljeća ujedinjene ruske i crnogorske vojne snage napale su na istočnu Hercegovinu i južnu Hrvatsku pustošeći sve pred sobom.
Na meti njihovih napada našla se i džamija u Župi koju su srušili 1807. godine. Džamiju je 1820. obnovio Hamzaga Begović.
Treći put džamija u Župi srušena je 1858. godine tokom Bitke na Grahovcu u kojoj su crnogorske snage pobijedile osmansku vojsku proširivši pri tome značajno teritoriju Crne Gore.
Četvrti put džamija je oštećena tokom Prvog svjetskog rata nakon čega je iza rata obnovljena i uz nju podignuta munara visoka blizu 10 m.
Peti put džamija je srušena 1962. godine kada su postavljani temelji za hidrocentralu u Grančarevu kod Trebinja.
Tada je, zbog dizanja vodostaja, željeznička pruga Lastva-Bileća izmještena i sprovedena kroz Župu.
Tom prilikom džamija se „našla“ na putu trase za željezničku pruge zbog čega je srušena.
Ponovo je podignuta 1964. godine 10 m dalje od mjesta na kojem se do tada nalazila
Šesti put džamiju u Župi srušili su ekstremisti Vojske RS-a početkom Agresije na Bosnu i Hercegovinu 1993. godine.
Obnovljena je i svečano otvorena 2010. godine.
