Bosna i Hercegovina ni više od tri decenije nakon potpisivanja Dejtonskog mirovnog sporazuma nije ispunila uslove potrebne za zatvaranje Ureda visokog predstavnika (OHR), a politička situacija u zemlji i dalje otvara pitanja koja se tiču njenog budućeg funkcioniranja i stabilnosti.
O tome je, između ostalog, bilo riječi tokom saslušanja o američkoj politici i sigurnosnim izazovima na Zapadnom Balkanu pred Pododborom za Evropu Odbora za vanjske poslove Predstavničkog doma Kongresa SAD-a.
Jedna od tema bila je budućnost OHR-a i izbor nasljednika Christiana Schmidta.
Daniel J. Lawton, zamjenik pomoćnika američkog državnog sekretara za Evropu i Evroaziju, govoreći o izboru visokog predstavnika, podsjetio je na dosadašnju praksu prema kojoj je ovu funkciju obavljao Evropljanin.
“Po tradiciji je tu funkciju obavljao Evropljanin. Međutim, Christiana Schmidta nije zamijenio drugi Evropljanin jer nije postojala evropska saglasnost o tome ko bi to trebao biti”, rekao je Lawton.
Posebno snažno upozorenje iznio je predsjedavajući Pododbora za Evropu Keith Self, koji se osvrnuo na činjenicu da Bosna i Hercegovina ni nakon više od 30 godina nije ispunila kriterije poznate kao program 5+2, čije je ispunjavanje predviđeno kao uslov za zatvaranje OHR-a.
“Prošlo je više od 30 godina od Dejtona, a oni ne ispunjavaju kriterije 5+2”, rekao je Self.
Potom je iznio znatno ozbiljniju procjenu o mogućem razvoju situacije u Bosni i Hercegovini.
“Mislim da mogućnost da se Bosna i Hercegovina raspadne vjerovatno nije izvan domene mogućeg, posebno imajući u vidu stavove Republike Srpske”, kazao je Self.
Takva ocjena dobija dodatnu težinu jer dolazi tokom formalnog saslušanja u američkom Kongresu posvećenog politici SAD-a i sigurnosnim izazovima na Zapadnom Balkanu.
Program 5+2 predstavlja skup pet ciljeva i dva uslova koje Bosna i Hercegovina treba ispuniti prije zatvaranja OHR-a. Među ključnim neriješenim pitanjima godinama se nalazi pitanje državne imovine, dok konačnu procjenu o ispunjenosti uslova donosi Vijeće za implementaciju mira.
Rasprava u Washingtonu pokazuje da se, uprkos proteku više od tri decenije od Dejtona, stabilnost Bosne i Hercegovine i dalje posmatra kao relevantno sigurnosno i vanjskopolitičko pitanje. Istovremeno, otvoreno spominjanje mogućnosti raspada zemlje pokazuje koliko se ozbiljno u dijelu američkog političkog establišmenta posmatraju dugotrajne unutrašnje političke tenzije, posebno politike i stavovi koji dolaze iz Republike Srpske.
