Administracija Donalda Trumpa dodatno je zaoštrila svoju retoriku prema Evropi, braneći nedavno objavljenu američku Strategiju nacionalne sigurnosti koja je u evropskim političkim krugovima dočekana s ozbiljnom zabrinutošću.
Iz Washingtona poručuju da dokument ne predstavlja napad na saveznika, već pokušaj da se Evropa “prodrma” i suoči s dubokim ekonomskim i društvenim problemima koji, prema američkom viđenju, ugrožavaju njenu globalnu poziciju. Strategija, objavljena prošlog mjeseca, u Evropi je naišla na oštre osude jer se doživljava kao radikalan raskid s dosadašnjom praksom u okviru više od 70 godina dugog transatlantskog savezništva. Mnogi evropski zvaničnici upozoravaju da je riječ o dokumentu koji ne samo da mijenja ton, već i samu suštinu odnosa između SAD-a i Evropske unije.
Posebnu pažnju i kritike izazvali su dijelovi strategije u kojima se govori o prijetnji takozvanog “civilizacijskog brisanja”. U dokumentu se navodi da masovne migracije, cenzura i unutrašnje društvene podjele stvaraju “razdor”, doprinose “dramatičnom padu nataliteta” i dovode do “gubitka nacionalnih identiteta” širom Evrope.
Takva terminologija u Briselu i drugim evropskim prijestolnicama ocijenjena je kao ideološki motivisana i opasno pojednostavljena. Kritičari tvrde da ovakav narativ podsjeća na retoriku krajnje desnice i da ne odražava složenu stvarnost evropskih društava, već služi kao politički alat za pritisak.
Optužbe za miješanje u evropsku politiku
Dodatni šok izazvala je najava da bi se SAD mogle aktivnije suprotstavljati onome što strategija opisuje kao “elitom vođene, antidemokratske restrikcije temeljnih sloboda u Evropi”. Ova formulacija protumačena je kao otvorena prijetnja miješanjem u unutrašnja politička pitanja Evropske unije.
Predsjednik Evropskog vijeća António Costa oštro je reagovao, poručivši da su takve poruke neprihvatljive i da predstavljaju direktno narušavanje suvereniteta evropskih institucija. Prema njegovim riječima, transatlantsko partnerstvo ne može funkcionisati na osnovu pritisaka i jednostranih procjena.
Američki zvaničnici, međutim, odbacuju optužbe da strategija ima za cilj vrijeđanje ili destabilizaciju Evrope. Jacob Helberg, američki podsekretar za ekonomska pitanja, izjavio je u ponedjeljak da je cijeli dokument pogrešno shvaćen.
“Znam da je jezik koji se odnosi na Evropu i koncept civilizacijskog brisanja izazvao mnogo pažnje i nelagode”, rekao je Helberg.
“Ali to nije uvreda – to je upozorenje.”
Prema njegovim riječima, u Sjedinjenim Državama raste osjećaj ozbiljne zabrinutosti zbog kontinuiranog pada ekonomskog značaja Evrope u globalnim okvirima.
“Udio Evrope u svjetskom BDP-u opada i mi to smatramo krizom”, naglasio je.
Helberg tvrdi da Washington vidi rješenje u dubokim strukturnim reformama, prije svega u smanjenju regulatornog opterećenja. Prema američkom stajalištu, evropska ekonomija sputana je kompleksnim pravilima koja guše inovacije i odvraćaju investitore.
“Potrebno je drastično pojednostaviti i smanjiti regulatorni teret u Evropi”, rekao je Helberg, dodajući da bi to oslobodilo kapital i talenat, zadržalo evropske stručnjake na kontinentu i privuklo nova ulaganja, uključujući i američke investicije.
Odnose dodatno opterećuju i otvorene trgovinske prijetnje. SAD su više puta zaprijetile da neće ukinuti carine od 50 posto na evropski čelik ukoliko Evropska unija ne povuče dio tehnološke regulative koja pogađa američke tehnološke gigante i milijardere, među kojima se često spominje i Elon Musk.
Evropska strana odbacuje takve zahtjeve, tvrdeći da su zakoni usmjereni na zaštitu konkurencije, privatnosti i demokratskih procesa, a ne na diskriminaciju američkih kompanija.
Fokus na ekonomske reforme
Ekonomski pokazatelji dodatno produbljuju jaz između dvije strane Atlantika. Iako zemlje poput Italije i Njemačke bilježe skroman rast, ukupna slika evropske ekonomije ostaje mlaka. Njemačka, kao najveća ekonomija EU, nije zabilježila rast u trećem kvartalu 2025. godine, dok se za naredne godine predviđa tek umjeren oporavak – 1,3 posto u 2026. i 1,4 posto u 2027. godini.
Na nivou cijele Evropske unije procjene govore o rastu od 1,4 posto u 2025. i 1,5 posto u 2027. godini. Nasuprot tome, američka ekonomija porasla je po godišnjoj stopi od 4,3 posto u trećem kvartalu 2025. godine, oporavivši se nakon kontrakcije početkom godine izazvane strahovima od posljedica Trumpove carinske politike.
Sve snažnija razmjena optužbi i upozorenja ukazuje na duboko neslaganje u percepciji uzroka i rješenja trenutnih problema. Dok Washington insistira na deregulaciji i ekonomskom “buđenju” Evrope, evropski lideri strahuju da se iza takve retorike krije pokušaj političkog pritiska i redefinisanja odnosa moći unutar saveza.
Ostaje otvoreno pitanje hoće li američka strategija zaista podstaći reforme u Evropi – ili će, naprotiv, dodatno poljuljati temelje jednog od najvažnijih savezništava u savremenoj geopolitici.
