Evropski komitet za sprečavanje mučenja i nečovječnog ili ponižavajućeg postupanja (CPT) Vijeća Evrope objavio je danas, 27. januara, kritičan izvještaj o redovnoj posjeti Bosni i Hercegovini, obavljenoj od 2. do 13. septembra 2024. godine. U izvještaju se iznose ozbiljni nalazi o postupanju prema osobama lišenim slobode, uslovima u zatvorskim ustanovama — uključujući Kazneno-popravni zavod (KPZ) Zenica — te o stanju u socijalnim ustanovama i migrantima lišenim slobode.
Zenica u fokusu — CPT o tapaciranim ćelijama i ludačkim košuljama
CPT u svom saopštenju direktno spominje KPZ Zenica kao jednu od ustanova u kojima su zabilježene problematične prakse. Komitet izražava ozbiljnu zabrinutost zbog korištenja tapaciranih ćelija i primjene ludačkih košulja (straitjackets) kao načina postupanja prema pritvorenicima, što ocjenjuje kao nehumano i neprihvatljivo.
Komitet podsjeća da je takva praksa nekompatibilna s osnovnim međunarodnim standardima zaštite ljudskih prava i zahtijeva da nadležne institucije odmah prekinu njenu primjenu.
Zlostavljanje pritvorenika i poziv na nultu toleranciju
Izvještaj potvrđuje da je CPT zaprimio brojne vjerodostojne navode o fizičkom zlostavljanju pritvorenika od strane policijskih službenika u oba entiteta. Zlostavljanje je, kako se navodi, uključivalo šamare, udarce rukama i nogama, udarce pendrecima i udare dijelovima oružja.
Komitet upozorava da su osobe uhapšene tokom akcija protiv organiziranog kriminala posebno izložene riziku od takvog postupanja. Stoga CPT u izvještaju poziva vlasti da:
- uspostave jasnu politiku nulte tolerancije prema mučenju i nasilju,
- dodatno unaprijede obuku policijskih službenika,
- uspostave audio-vizuelno snimanje svih policijskih ispitivanja kao standardnu zaštitnu mjeru.
Problemi u drugim zatvorskim jedinicama
Osim kritika upućenih KPZ-u Zenica, CPT u saopštenju ukazuje i na loše uslove u drugim kazneno-popravnim i pritvorskim objektima širom BiH — uključujući prenapučenost, lošu ventilaciju, nehigijenu i nedostatak zdravstvenog osoblja. Komitet posebno naglašava potrebu za medicinskim i psihološkim pregledima kako bi se prepoznale posljedice nasilja i psihičke traume kod pritvorenih osoba, uključujući žene.
Alarmantno stanje u socijalnim ustanovama
CPT je opisao stanje u nekim ustanovama socijalne zaštite kao krajnje nehumano i ponižavajuće, posebno u paviljonima IV i V u Višegradu. U izvještaju se navodi da su prostorije zapuštene i nehigijenske, a da su pojedini korisnici zatečeni bez osnovne posteljine ili u neadekvatnim uslovima.
Komitet upozorava da takvi uslovi mogu predstavljati nečovječno i ponižavajuće postupanje te zahtijeva hitne mjere nadležnih organa.
Postupanje prema stranim državljanima
Izvještaj CPT-a obuhvata i tretman stranih državljana lišenih slobode prema imigracionim propisima. Komitet ukazuje na ozbiljne manjkavosti u uslovima pritvora, uključujući boravak u neadekvatnim prostorima kao što su kontejneri na Aerodromu Sarajevo, te navode o fizičkom zlostavljanju u Imigracionom centru Lukavica.
Reakcija vlasti BiH
U odgovoru na nalaze CPT-a, vlasti Bosne i Hercegovine navode da su poduzete određene mjere, uključujući obuku policijskih službenika, unapređenje mehanizama za prijavu policijskog nasilja i jačanje Preventivnog mehanizma za sprečavanje mučenja pri Instituciji ombudsmena za ljudska prava BiH.
Istorijat upozorenja
Ovaj izvještaj predstavlja još jedno upozorenje međunarodnih tijela o stanju ljudskih prava u Bosni i Hercegovini, a neke od primjedbi se u izvještajima CPT-a ponavljaju iz godine u godinu. Kritike na račun praksi u KPZ-u Zenica i drugim institucijama dodatno naglašavaju potrebu za konkretnim i dosljednim provođenjem preporuka radi zaštite dostojanstva i prava osoba lišenih slobode.
