Više stotina ljudi okupilo se sinoć na ulicama Zvornika, gdje su nakon vijesti o smrti Ratka Mladića paljene svijeće i skandirano ime pravosnažno osuđenog ratnog zločinca.
Snimci kojima raspolažemo pokazuju veliku kolonu ljudi koja prolazi gradskim ulicama uz povike „Ratko Mladić“. Među okupljenima nisu bili samo stariji građani, nego i veliki broj mladih, pa čak i djece.
Sve se dogodilo svega nekoliko sati nakon što je Međunarodni rezidualni mehanizam za krivične sudove u Haagu zvanično potvrdio da je Mladić preminuo u četvrtak, 27. augusta, dok je bio hospitaliziran u Haagu. Nizozemske vlasti pokrenule su standardnu proceduru nakon njegove smrti, dok je predsjednica Mehanizma Graciela Gatti Santana naredila i potpunu istragu okolnosti pod kojima je preminuo.
Mladić je kao nekadašnji komandant Glavnog štaba Vojske Republike Srpske 2017. godine osuđen na doživotnu kaznu zatvora za genocid, zločine protiv čovječnosti i ratne zločine. Žalbeno vijeće Mehanizma 8. juna 2021. godine pravosnažno je potvrdilo osuđujuću presudu i doživotnu kaznu.
Međutim, prizori iz Zvornika teško se mogu posmatrati samo kao reakcija na smrt jednog bivšeg vojnog komandanta.
Posebnu težinu svemu daje upravo mjesto na kojem se to dogodilo.
Zvornik je jedan od gradova u kojima su tokom agresije na Bosnu i Hercegovinu počinjeni teški i sistematski zločini nad bošnjačkim stanovništvom. Sudski je utvrđeno da su srpske snage u aprilu 1992. godine napale i zauzele grad, da su civili ubijani, stanovništvo protjerivano, a Bošnjaci zarobljavani, zlostavljani i likvidirani na više lokacija na području općine.
U presudama i drugim dokumentima Haškog tribunala detaljno su opisani progoni stanovništva Zvornika, kao i masovna ubistva zarobljenika u Čelopeku, Karakaju i na drugim lokacijama. Sudski dokumenti bilježe da su stotine muslimanskih civila ubijene na području općine Zvornik već tokom proljeća i ljeta 1992. godine.
Područje Zvornika bilo je i jedno od ključnih mjesta zločina počinjenih nakon pada Srebrenice u julu 1995. godine. Upravo su na području ove općine vršena masovna pogubljenja zarobljenih Bošnjaka, dok su u okolini Zvornika kasnije otkrivane masovne grobnice sa žrtvama genocida.
Zbog svega toga, slike više stotina ljudi koji 31 godinu nakon Srebrenice i više od tri decenije nakon zločina počinjenih u Zvorniku ulicama tog grada prolaze skandirajući ime čovjeka pravosnažno osuđenog za genocid ne mogu se svesti na „odavanje počasti“ preminulom komandantu.
One mnogo više govore o odnosu dijela društva prema pravosnažno utvrđenim činjenicama.
Ratko Mladić je umro. Presude nisu.
One ostaju zapisane u hiljadama stranica sudskih dokumenata, iskazima preživjelih, pronađenim masovnim grobnicama i imenima ubijenih.
A sinoćnji prizori iz Zvornika pokazali su da će se Bosna i Hercegovina, više od tri decenije nakon rata, još dugo morati boriti ne samo sa posljedicama zločina, nego i sa njihovim veličanjem.
