Evropa danas, 9. maja, obilježava dva važna historijska datuma – Dan pobjede nad fašizmom i Dan Evrope.
Iako ih dijeli isto obilježavanje, riječ je o događajima koji nose različitu, ali povezanu simboliku: kraj Drugog svjetskog rata u Evropi i početak ideje evropskog zajedništva.
Na današnji dan 1945. godine nacistička Njemačka potpisala je kapitulaciju, čime je zvanično okončan Drugi svjetski rat na evropskom tlu. Rat koji je iza sebe ostavio desetine miliona mrtvih, razorene gradove i jednu od najmračnijih stranica moderne historije čovječanstva.
Upravo zbog toga 9. maj već decenijama predstavlja simbol pobjede nad fašizmom, nacizmom i ideologijama koje su Evropu odvele u masovna stradanja i podjele.
Pet godina kasnije, 9. maja 1950. godine, francuski ministar vanjskih poslova Robert Schuman predstavio je deklaraciju koja je postavila temelje današnje Evropske unije. Ideja je bila jednostavna – države koje međusobno sarađuju ekonomski i politički teže će ponovo ratovati. Taj datum danas se obilježava kao Dan Evrope.
I dok evropske institucije danas govore o jedinstvu, miru i zajedničkim vrijednostima, obilježavanje 9. maja ove godine dolazi u trenutku kada je kontinent suočen s novim sigurnosnim i političkim izazovima. Rat u Ukrajini, rast krajnje desnice i sve izraženije društvene podjele ponovo su u fokus vratili pitanja mira, demokratije i historijskog revizionizma.
Bosna i Hercegovina i ove godine obilježava 9. maj kroz komemoracije, polaganja cvijeća i skupove posvećene antifašističkoj borbi. Istovremeno, Evropska unija u BiH organizuje niz događaja povodom Dana Evrope, s fokusom na evropske integracije i mlade generacije.
Posebnu težinu ovaj datum ima upravo na prostoru Bosne i Hercegovine, koja je i sama prošla ratne strahote devedesetih godina. Zato poruke mira, suživota i borbe protiv ekstremizma na ovim prostorima nisu samo dio historijskog nasljeđa, nego i pitanje budućnosti društva.
I više od 80 godina nakon završetka Drugog svjetskog rata, 9. maj ostaje podsjetnik da demokratija i mir nisu trajno osvojene vrijednosti. Historija Evrope pokazala je koliko brzo društvo može skliznuti u mržnju i sukobe kada se normalizuju podjele, netrpeljivost i politički ekstremizam.
Zbog toga se ovaj datum danas ne obilježava samo zbog prošlosti, nego i kao upozorenje budućim generacijama šta se događa kada fašizam prestane biti opomena, a počne se relativizirati.
