Prije 26 godina, 5. oktobra 2000, Beograd je bio poprište jednog od najvećih političkih preokreta u novijoj historiji Srbije.
Na ulice glavnog grada izašle su desetine, prema različitim procjenama i stotine hiljada ljudi, odlučne da odbrane izbornu volju građana i okončaju vlast Slobodana Miloševića.
Bio je to kraj ere koja je tokom devedesetih ostavila duboke posljedice širom bivše Jugoslavije – ratove, masovna stradanja, sankcije, ekonomsku propast i godine života pod pritiskom režimske propagande i represije.
Milošević, tadašnji predsjednik Savezne Republike Jugoslavije, nakon godina na vlasti suočio se s masom koja više nije pristajala šutjeti.
Neposredni povod bio je izborni poraz.
Na predsjedničkim izborima održanim 24. septembra 2000., kandidat Demokratske opozicije Srbije Vojislav Koštunica prema opozicionim i nezavisnim prebrojavanjima osvojio je više od polovine glasova. Vlast, međutim, nije priznala pobjedu u prvom krugu i najavila je drugi krug izbora. DOS je to odbio i pozvao građane na generalni štrajk i masovne proteste.
Već od ranog jutra 5. oktobra prema Beogradu su krenule kolone automobila, autobusa i kamiona iz gotovo svih krajeva Srbije. Policija je pokušavala zaustaviti demonstrante, postavljala barikade i koristila suzavac. Ipak, masa je nastavila pristizati.
U jednom trenutku protest više nije izgledao kao klasični politički skup. Beograd je bio preplavljen ljudima.
Demonstranti su ušli u zgradu Savezne skupštine, a zapaljena je i zgrada Radio-televizije Srbije. Policija se tokom dana počela povlačiti, a dio njenih pripadnika odbio je dalje intervenirati protiv demonstranata.
Peti oktobar imao je i svoju cijenu. U događajima su stradale dvije osobe, Jasmina Jovanović i Momčilo Stakić, dok je 65 ljudi povrijeđeno.
Milošević je 6. oktobra priznao izborni poraz, a Koštunica je dan kasnije položio zakletvu kao predsjednik SRJ.
Za mnoge građane Srbije taj trenutak značio je da je konačno završeno jedno teško poglavlje. Vjerovalo se da nakon Miloševićevog odlaska počinje vrijeme demokratskih promjena, slobodnijih institucija i obračuna s naslijeđem ratnih godina.
Ali očekivani “6. oktobar” nikada nije došao u onom obliku u kojem su ga mnogi zamišljali.
DOS se ubrzo počeo raspadati. Zoran Đinđić, jedan od ključnih ljudi promjena, ubijen je 12. marta 2003. godine. Milošević je prethodno uhapšen u Srbiji, a potom izručen Haškom tribunalu, gdje mu je suđeno za genocid u BiH, ratne zločine i zločine protiv čovječnosti u Hrvatskoj i na Kosovu. Presudu nije dočekao – umro je 11. marta 2006. u pritvoru u Scheveningenu.
Ipak, 5. oktobar ostao je simbol trenutka kada su građani, nakon godina straha i političke represije, izašli na ulice i rekli da je dosta.
Danas, 26 godina kasnije, pitanje nije samo kako je Milošević pao. Već i zašto su nade koje je taj pad probudio tako brzo počele blijedjeti.
