Bivši visoki predstavnici u Bosni i Hercegovini Carl Bildt i Wolfgang Petritsch su u autorskom tekstu za njemački list Frankfurter Allgemeine Zeitung (FAZ) komentarisali stanje u BiH, ali i poslali poruku Evropi.
U tekstu pod nazivom “Ukinite visokog predstavnika”, Bildt i Petritsch su iznijeli stav zbog čega bi Ured visokog predstavnika (OHR) trebalo ukinuti, ali i kako bi se to trebalo napraviti.
“OHR zamišljen kao privremena, ali ostao kao trajna institucija”
Na početku autorskog teksta, bivši visoki predstavnici u BiH navode da je ostavka Christiana Schmidta otvorila “puno više od pukog pitanja njegovog nasljednika”, već da se Evropa suoči s “neugodnom geopolitičkom realnošću”.
“Trideset godina nakon Dejtonskog mirovnog sporazuma, BiH ostaje zarobljena u političkom međuprostoru. Ona je formalno suverena, ali faktički i dalje pod međunarodnim nadzorom. Institucija visokog predstavnika međunarodne zajednice jeste ad hoc institucija koja je u velikoj mjeri uspješno provela obnovu ratom razorene zemlje. Bez američko-evropskog angažmana, u kojem su, uz Evropsku uniju kao glavnog finansijera, učestvovali i Rusija, Japan te Kanada kroz Vijeće za implementaciju mira, provođenje Dejtonskog sporazuma nakon 1995. godine teško bi bilo moguće”, navode za FAZ.
Bildt i Petritsch dalje kažu kako je OHR zamišljen kao privremena institucija, a da je postala trajna.
“Već dugo ova civilna institucija, koja je tokom godina izgubila i utjecaj i legitimitet, mnogim lokalnim političarima služi podjednako kao neprijateljska slika ili kao spasilački oslonac, oslobađajući ih time obaveze koju demokratska društva imaju da u vlastitoj odgovornosti pronalaze održive političke kompromise”, tvrde u autorskom tekstu.
Zbog toga, kako kažu, bi bilo pogrešno refleksno imenovati novog visokog predstavnika, već se međunarodna zajednica treba zapitati “da li takvim potezom zaista podstiče stabilnost i samostalnost ili samo konzervira upravljanu stagnaciju”.
“Dodatno, geopolitička situacija se iz temelja promijenila. Dok u državama Zapadnog Balkana dugotrajni put ka Briselu gubi privlačnost, međunarodni konsenzus o budućnosti Bosne odavno je narušen. Rusija godinama otvoreno odbacuje ulogu visokog predstavnika sa specijalnim ovlastima i odavno se pretvorila u regionalnog remetilačkog faktora”, ističu u ovom tekstu.
Međutim, kako dalje pišu bivši visoki predstavnici u BiH, sada je primjetna promjena i stava Sjedinjenih Američkih Država.
“Sada se, međutim, i u Washingtonu nazire izrazito transakcijski pristup Balkanu. Nedavna posjeta poslovno vrlo aktivnog Trumpovog sina glavnom gradu bosanskohercegovačkog entiteta Republika Srpska mora se posmatrati kao pokušaj uspostavljanja još jednog sumnjivog poslovnog odnosa. Slični procesi već se odvijaju u Srbiji i Albaniji, uz očigledno zanemarivanje evropskih pravila i zakona. U takvim okolnostima nasljednik odlazećeg visokog predstavnika teško bi imao veći legitimitet od svojih prethodnika”, naveli su Bildt i Petritsch.
“Evropi potreban novi strateški pristup u BiH”
Zbog toga je za njih, kako ističu, ključno pitanje koje reforme BiH približavaju Evropskoj uniji, a ne ko je nasljednik Schmidta.
“Jer nije spojivo da Bosna i Hercegovina i dalje, bez izgleda na puni suverenitet i vlastitu odgovornost, ostane pod produženim oblikom međunarodnog upravljanja, a istovremeno treba kročiti putem ka Evropskoj uniji. Na osnovu temeljite analize tridesetogodišnjeg procesa izgradnje države, Evropi je zato potreban strateški novi početak u Bosni i Hercegovini”, navodi se.
Bildt i Petritsch su stava da ovaj novi početak treba biti baziran na dva elementa.
“S jedne strane na korekciji disfunkcionalnog sistema vlasti, a s druge na okončanju međunarodnog posebnog nadzora. Ova reformska agenda pritom mora biti usko povezana s postepenim približavanjem evropskim strukturama. Ne radi se o radikalnom preuređenju dejtonskog sistema, nego o realističnim prilagodbama: odavno su potrebne efikasnije strukture odlučivanja, jasnije nadležnosti i ograničavanje trajnih mogućnosti blokade”, piše u ovom tekstu.
Navode i da se gašenje OHR-a mora usko vezati uz pristupanje BiH članstvu u EU.
“Uslovi koje Schmidt i njegovi prethodnici godinama bezuspješno zahtijevaju, poput pitanja državne imovine, mogli bi biti prebačeni u odgovarajuća poglavlja pristupnog ugovora. Time bi se beskonačna rasprava o tome pripada li Bosna i Hercegovina uopće Evropi konačno nedvosmisleno okončala”, istakli su.
Na kraju su se bivši visoki predstavnici u BiH osvrnuli i na to kako bi trebala izgledati budućnost BiH nakon OHR-a.
“Ugrađena u vjerodostojnu evropsku perspektivu, država Bosna i Hercegovina tako bi postala dio dinamičnog političkog projekta. Bio bi to prijelaz s međunarodnog nadzora na evropsku integraciju. Povlačenje Christiana Schmidta zato predstavlja dugo očekivanu priliku da se međunarodna politika prema Bosni i Hercegovini iz temelja promišlja evropski. Bosni i Hercegovini nije potrebna beskonačno produžena međunarodna uprava. Ono što zemlji treba jeste vjerodostojna evropska budućnost”, napisali su Carl Bildt i Wolfgang Petritsch za FAZ.
