U Banjoj Luci će danas biti održana centralna manifestacija obilježavanja 9. januara kao Dana Republike Srpske, iako je Ustavni sud Bosne i Hercegovine taj datum, presudama iz 2015. i 2019. godine, proglasio neustavnim.
Ustavni sud Bosne i Hercegovine je naglasio da obilježavanje 9. januara kao “Dana Republike Srpske” ne odražava kolektivno i zajedničko sjećanje u multietničkom društvu i da ima diskriminatorni karakter, navodi se u reakciji OHR-a na najavljeno i započeto obilježavanje tog datuma, koji je Ustavni sud BiH proglasio protuustavnim.
Ured visokog predstavnika (OHR) podsjeća da proslava 9. januara predstavlja jasno nepoštivanje i neprovođenje konačnih i obavezujućih odluka Ustavnog suda Bosne i Hercegovine.
“Nepoštivanje odluka Ustavnog suda može predstavljati krivično djelo na osnovu odredbi Krivičnog zakona Bosne i Hercegovine, te je poduzimanje zakonom propisanih mjera u domenu nadležnih organa za provedbu zakona, posebno kada se radi o nosiocima javnih funkcija”, navodi se u saopćenju OHR-a.
Presude Ustavnog suda BiH
Ustavni sud Bosne i Hercegovine, najviša sudska institucija u Bosni i Hercegovini, 26. novembra 2015. godine, po apelaciji tadašnjeg člana Predsjedništva BiH Bakira Izetbegovića, utvrdio je da je 9. januar, kao Dan Republike Srpske, neustavan.
Sud je odlukom osporio 9. januar kao datum, a ne obilježavanje dana Republike Srpske kao praznika.
Ustavni sud Bosne i Hercegovine nije osporio pravo vjernicima da obilježavaju krsnu slavu Svetog Stefana, kao ni dan Republike Srpske, ali je utvrdio da Dan RS ne može biti 9. januar.
Komisija za provođenje referenduma je 25. septembra 2016. godine provela referendum o 9. januaru, iako je Ustavni sud Bosne i Hercegovine zabranio njegovo održavanje. Sud je zatim poništio rezultate izjašnjavanja građana.
Ubrzo, Narodna skupština Republike Srpske (NSRS) je iz Zakona o praznicima izbacila Zakon o Danu Republike Srpske i usvojila ga kao poseban sekularni praznik. Zahtjev za ocjenu ustavnosti tog zakona podnijelo je devet delegata, Bošnjaka i Hrvata, u Vijeću naroda Republike Srpske.
Ustavni sud Bosne i Hercegovine je i 29. marta 2019. godine ponovo proglasio 9. januar neustavnim, odnosno poništio dio člana Zakona o Danu Republike Srpske koji glasi “na osnovu potvrđene volje građana Republike Srpske, 9. januar se utvrđuje kao Dan Republike”.
Osporena odredba koja glasi:
“‘Na temelju potvrđene volje građana Republike Srpske, 9. januar se utvrđuje kao Dan Republike’, nije u skladu sa članom I/2. Ustava Bosne i Hercegovine, članom II/4. Ustava Bosne i Hercegovine u vezi sa članom 1.1. i članom 2.a) i c) Međunarodne konvencije o ukidanju svih oblika rasne diskriminacije i članom 1. Protokola broj 12 uz Evropsku konvenciju za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda te članom VI/5. Ustava Bosne i Hercegovine. Osporena odredba je ukinuta i određeno je da prestaje važiti narednog dana od dana objavljivanja odluke u Službenom glasniku Bosne i Hercegovine.”
Odluci Ustavnog suda Bosne i Hercegovine prethodio je stav Venecijanske komisije koja je Dan Republike Srpske označila kao “diskriminatorski, jer nije u skladu s univerzalnim vrijednostima dijaloga, tolerancije i razumijevanja”.
Kako se navodi, “utemeljen je na historijskim događajima koji su značajni i važni za samo jedan narod u Republici Srpskoj, odnosno za srpski narod”.
Podsjetimo, 9. januara 1992. godine u Sarajevu, tadašnja Skupština srpskog naroda u Bosni i Hercegovini donijela je “Deklaraciju o proglašenju Republike srpskog naroda Bosne i Hercegovine” – na područjima “srpskih autonomnih regija i oblasti i drugih srpskih etničkih cjelina u Bosni i Hercegovini, a na osnovu plebiscita održanog 9. i 10. novembra 1991. godine na kome se srpski narod izjasnio za ostanak u zajedničkoj državi Jugoslaviji”.
Prvo rukovodstvo činili su Radovan Karadžić, Biljana Plavšić i Momčilo Krajišnik, kasnije osuđeni u Haškom tribunalu zbog ratnih zločina.
