Gradsko vijeće Zenica će na drugoj tematskoj sjednici, zakazanoj za 25. maj 2026. godine, razmatrati realizaciju zaključka o pripremi i izradi stručne studije budućnosti sistema daljinskog grijanja u gradu Zenica.
Riječ je o jednom od najvažnijih infrastrukturnih i energetskih pitanja za grad, s obzirom na to da sistem daljinskog grijanja predstavlja ključnu komunalnu uslugu za hiljade domaćinstava, javnih ustanova i privrednih subjekata.
Gradonačelnik Zenice Fuad Kasumović dostavio je Gradskom vijeću projektni zadatak za izradu Studije rekonstrukcije i modernizacije sistema daljinskog grijanja, nakon što je formirana stručna radna grupa koja je pripremila dokument sa detaljno definisanim ciljevima, analizama i mogućim scenarijima razvoja sistema.
U dokumentaciji se navodi da postojeći sistem daljinskog grijanja Zenice predstavlja jedan od najvećih i tehnički najsloženijih sistema u Bosni i Hercegovini. Sistem je historijski vezan za industrijski kompleks Željezare Zenica, a toplotna energija se proizvodi u Toplani Zenica kroz kogeneracijski proces, odnosno istovremenu proizvodnju električne i toplotne energije. Međutim, stručna analiza ukazuje da je infrastruktura sistema stara, energetski neefikasna i opterećena brojnim tehničkim i ekonomskim problemima.
Posebno se ističu gubici toplinske energije u distributivnoj mreži, dotrajale podstanice, zastarjela regulaciona oprema, nedovoljna automatizacija sistema, ali i zavisnost od industrijskog procesa kompanije ArcelorMittal Zenica. U projektnom zadatku se navodi da su promjene u industrijskoj proizvodnji, rast cijena energenata, ekološki zahtjevi i potreba za smanjenjem emisija dodatno otvorili pitanje dugoročne održivosti postojećeg modela grijanja.
Budućnost sistema grijanja
Gradsko vijeće Zenica još je 27. januara 2026. godine usvojilo zaključak kojim je zadužen gradonačelnik da formira stručnu radnu grupu i pripremi projektni zadatak za izradu cjelovite stručne studije budućnosti sistema daljinskog grijanja. Tada je definisano da studija treba obuhvatiti tehničke, ekonomske, socijalne i ekološke aspekte, kao i uporediti više mogućih scenarija razvoja sistema.
Na osnovu tog zaključka, krajem aprila formirana je stručna radna grupa od 15 članova, na čijem je čelu prof.dr. Jusuf Duraković, dok je sekretar grupe Alisa Porča. U grupi su angažovani stručnjaci iz oblasti energetike, mašinstva, ekonomije i javne uprave.
Projektni zadatak predviđa izradu detaljne analize postojećeg sistema, uključujući stanje toplovodne mreže, podstanica, energetsku efikasnost, pravni okvir, ekonomsku održivost i projekcije buduće potrošnje toplotne energije. Poseban fokus bit će stavljen na identifikaciju ključnih problema, kao i definisanje optimalnog modela budućeg razvoja sistema grijanja u Zenici.
Studija će razmatrati više mogućih izvora energije i tehničkih rješenja. Među njima su prirodni gas, biomasa, solarna energija, industrijska otpadna toplota, geotermalni potencijali, kao i različiti modeli korištenja velikih toplotnih pumpi. Predviđeno je i razmatranje hibridnih sistema koji bi kombinovali više izvora energije radi povećanja sigurnosti snabdijevanja i smanjenja emisija štetnih gasova.
Četiri scenarija razvoja sistema
U dokumentu se posebno analiziraju četiri osnovna scenarija razvoja sistema. Prvi scenarij podrazumijeva zadržavanje centralizovanog sistema sa prirodnim gasom kao glavnim energentom, uz mogućnost integracije obnovljivih izvora energije. Drugi scenarij predviđa decentralizovani sistem sa više manjih kotlovnica raspoređenih po gradskim zonama. Treći scenarij odnosi se na hibridni sistem kombinacije gasa i obnovljivih izvora energije, dok četvrti predstavlja tranzicioni model prema potpunoj dekarbonizaciji sistema do 2050. godine.
Studija bi trebala obuhvatiti i mogućnosti korištenja otpadne toplote iz industrijskih procesa, toplote iz prečišćenih otpadnih voda, potopljenih rudničkih okana, kao i sezonskih spremnika toplinske energije. Među razmatranim opcijama su i CHP kogeneracijska postrojenja, odnosno sistemi za simultanu proizvodnju električne i toplotne energije.
Osim tehničkih aspekata, značajan dio studije odnosi se na ekonomsku i socijalnu analizu. Stručnjaci će procjenjivati investicione troškove, cijene grijanja za građane, mogućnosti međunarodnog finansiranja, kao i uticaj pojedinih scenarija na domaćinstva, javne ustanove i privredu. Posebno će se analizirati pitanje energetskog siromaštva i zaštite socijalno osjetljivih kategorija stanovništva.
Projektni zadatak predviđa i detaljnu ekološku analizu, uključujući procjenu emisija CO₂, lebdećih čestica i drugih zagađujućih materija. Cilj je uskladiti budući sistem grijanja sa evropskim direktivama i standardima energetske tranzicije, što bi Zenici moglo otvoriti mogućnosti za međunarodne grantove i razvojne fondove.
Infrastruktura od strateškog interesa za Zenicu
Istovremeno, Gradsko vijeće priprema i zaključak o poduzimanju mjera zaštite sistema daljinskog grijanja i obezbjeđenja komunalne usluge proizvodnje i isporuke toplinske energije korisnicima. U prijedlogu zaključka navodi se da sistem daljinskog grijanja predstavlja infrastrukturu od strateškog interesa za Grad Zenicu, čije funkcionisanje direktno utiče na zaštitu života i zdravlja građana, rad institucija i ukupnu komunalnu stabilnost grada.
Gradsko vijeće je u tom dokumentu izrazilo stav da se u svim postupcima restrukturiranja ili reorganizacije “Toplane” d.o.o. Zenica mora osigurati kontinuitet isporuke toplinske energije, očuvanje funkcionalne cjeline sistema i zaštita javnog interesa građana Zenice.
Prema planu iz projektnog zadatka, kompletna studija trebala bi biti završena u roku od šest do devet mjeseci nakon usvajanja projektnog zadatka, dok će realizacija pojedinih mjera i investicija biti planirana kroz više faza – od hitnih intervencija za naredne grijne sezone do dugoročne energetske tranzicije sistema grijanja u narednih 20 do 30 godina.
